تبلیغات
شیوه های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی - انواع سوالات امتحانی و ویژگی های یک آزمون مناسب


Admin Logo
themebox Logo


استخاره آنلاین با قرآن کریم


جاوا اسكریپت

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
تاریخ:چهارشنبه 16 فروردین 1391-18:09

انواع سوالات امتحانی و ویژگی های یک آزمون مناسب

 ارزشیابی یك فرآیند نظام مند است برای جمع آوری ،تحلیل و تفسیر اطلاعات  كه به منظور تعیین هدفهای مورد نظر و اینكه آیا این هدفها در حال تحقق یافتن هستند و به چه میزانی انجام می گیرند . در آموزش و پرورش ارزشیابی پیشرفت تحصیلی مد نظر است كه سنجش عملكرد یادگیرندگان و مقایسه نتایجی حاصل با هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در باره نتایج مطلوب فعالیتها ی آموزشی دبیر وكوششهای یادگیری دانش آموزان انجام می گیرد. اهمیت این فرآیند بر کسی پوشیده نیست و در این مجال سعی شده که انواع ارزشیابی و ویژگی های یک ارزشیابی خوب را توصیف نماییم .  معلم باید جهت سنجش و ارزشیابی دانش آموزان در طی سال از انواع ارزشیابی استفاده كند كه این ارزشیابی می تواند شامل آزمونهای :كتبی،  شفاهی،عملی و............... باشد.

در طراحی آزمون ها همواره باید سئوالات زیر را در خصوص مراحل سه گانه آزمون ، مد نظر قرار داد :

1-چگونه می توان یك امتحان خوب طراحی كرد؟((طراحی سئوال))

2- چگونه می توان یك امتحان خوب طراحی شده را به خوبی اجرا نمود؟((اجراء آزمون ))

 3- چگونه می توان ازنتایج یك امتحان خوب طراحی شده و به خوبی اجرا شده برای بهبود امر آموزش و رفع نقایص یاددهی و یادگیری استفاده كرد؟((مرحله تحلیل نتایج))

 پس لازم است درخصوص سئوال اول یا همان  طراحی سوالات به این نكات دقت نمود:

- سوالات در حیطه های مختلف یادگیری باشد.

- طرح سوالات از ساده به مشكل باشد.

- رعایت بودجه بندی محتوا شود.

- سوالات ، نگارش درستی داشته باشد.

- سربرگ سوالات كامل باشد و توضیحات لازم برای امتحان در آن ثبت شده باشد.

- تناسب تعداد سوال و تناسب زمان با میزان حوصله بچه ها باشد.

- جای كافی برای پاسخ به سوالات و پاسخنامه داشته باشد.

ودر نهایت جنبه های مختلف حیطه یادگیری در آن لحاظ شده باشد .حیطه های مختلف یادگیری که از آن آزمون به عمل می آوریم  عبارتنداز: دانشی، حركتی و مهارتی ،كه با توجه به هدف مورد نظر در این مقاله ، حیطه دانشی را مورد بررسی قرار می دهیم.

انواع مختلف این حیطه عبارتند از :

1-مرحله دانش: فقط به حفظ مطالب بدون توجه به معنا می باشد .(ضبط و صوت)بعضی سوالات در این سطح طرح می گردد.

2-درك و فهم: یعنی فراگیر بتواند مطلب مهم رااز غیر مهم تشخیص دهد ،مطلب را به صورت خلاصه بیان كند ،مطلب را تعمیم دهد به مثالهای مشابه و كاربردهای دیگر ،تغییر مطلب از شكلی به شكل دیگر(از كلام به تصویر ،ترجمه،...)

3-كاربرد: یعنی استفاده از آموخته های قبلی در یك موقعیت واقعی و روزمره ،حل مسئله ای كه قبلاٌ مشابه آن را دانش آموز حل نكرده است. 

4-تجزیه و تحلیل: تجزیه و تحلیل یعنی شكستن مطلب به اجزاءو تشخیص نقاط درونی .(علت؟چرایی؟چگونگی) (یعنی كشف چیزی كه بوده و ما پیدا كردیم)

5-تركیب:تشكیل یك كل متشكل از طریق اجزاءداده شده كه باید بدیع و نو ،خلاق و منحصر به فرد باشد

6-ارزشیابی:یعنی قضاوت كردن (خوب و بد) .در قضاوت درست و غلط مطرح نیست.

مانند:سوالات امتحانی را به شخصی بدهیم كه ارزشیابی كند آیا مناسب است یا خیر؟در ارزشیابی باید با دلیل بنویسید یعنی تجزیه كند و برای بهتر شدن چه می توان كرد ؟

شایان ذکر است که در سنوات گذشته،  سئوالات امتحانی نهایی و کنکور کمتر از سطح دانش(مرحله اول ) داده می شود و جهت ارزشیابی بهتردانش آموزان و شناسایی استعدادهای مختلف و ارزشیابی بهتر ، از دیگر مراحل فرادانشی و خصوصا سئوالات مرحله دوم  استفاده می گردد .

بعد از ذکر حیطه های مختلف سئوالات به انواع ارزشیابی دبیران در طول سال تحصیلی می پردازیم :

انواع ارزشیابی:

تشخیصی :  ارزشیابی از پیش آموخته دانش آموزان در ابتدای دوره جهت برنامه ریزی و تشخیص مشكلات یادگیری موضوع درسی. ((همانند آزمون آغازین اول دبیرستان ))

تكوینی: ارزشیابی كه در طی سال تحصیلی به صورت مرحله ای برگزار می گردد.((امتحانات مستمر کلاسی ))

تراكمی:  ارزشیابی كه در پایان دوره جهت سنجش آموخته ها ی دانش آموزان باتوجه به برگزاری آزمون انجام می گیرد.((امتحانات پایان سال تحصیلی))

انواع آزمونها نیر عبارتند از:1-عینی  یا     (پاسخ گزین)

                2-تشریحی یا    (پا سخ گذار)

آزمونهای عینی:آزمونهایی هستند كه هم سوال و هم جواب در اختیار دانش آموز باشد و دانش آموز باید پاسخ صحیح را انتخاب كنند.  که شامل: صحیح و غلط ،جوركردنی،چندگزینه ای یا تستی   می باشد               

آزمون صحیح و غلط:شامل  انواع صحیح و غلط،  بلی و خیر،   نوع اصلاحی و خوشه ای است .

قواعد نگارش سوالهای صحیح و غلط:

1-سوالها تا حد امكان مختصر و ساده و روشن باشند.

2-جمله هایی بكار برید كه درست و غلط بودن آنها برای كسانی كه موضوع سوال را یاد گرفته اند آشكار باشد.

3-از به كار بردن كلماتی مانند همه،بعضی وقتها ،غالباٌ، هرگز و... پرهیز نمائید.

4-سعی كنید طول سوالهای صحیح و غلط هم اندازه باشند.

5-سعی كنید تعداد سوالهای صحیح وغلط تقریباٌهم اندازه باشند.

6-سوالات صحیح و غلط رااز روی جملات كتاب انتخاب ننمائید.

7-سعی كنید هر سوال به یك هدف آموزشی مربوط باشد وازگنجاندن مطالب بی اهمیت در سوال بپرهیزید.

آزمون جور كردنی:برای سنجش یادگیریهای كه با كلمات چه كسی،چه چیزی،چه زمانی وكجا مشخص می شوند ، مفیدند.

قواعد سوالهای جور كردنی:

1-    پرسشهاو پاسخهارا متجانس یا همگون انتخاب كنید.

2-    طول فهرست های پرسش و پاسخ را كوتاه انتخاب كنید و مطالب كمتری را درهریك از پاسخها قرار دهید.

3-    درراهنمای سوال،اطلاعات لازم را دربارهء نحوه مقایسه وجور كردن پرسشها در اختیار دانش آموزان قرار دهید.

4-    همه پرسشها و پاسخهای یك سوال رادریك صفحه قرار دهید.

5-    درصورت امكان فهرست پاسخها را به طور منطقی مرتب كنید.

6-    درفهرست پرسشهای سوالهای جوركردنی ازكاربرد جملات نیمه تمام خودداری كنید.

7-    پرسشها راباشماره و پاسخها راباحروف مشخص كنید.

8-    هریك از پاسخها باید برای تمام پرسشهای یك سوال درست جلوه كند .

9-    ازنوشتن سوالهایی كه پرسشها و پاسخهای آنها كاملاٌباهم جور می شوند، بپرهیزید.

 آزمون چند گزینه ای یا سئوالات تستی : متداول ترین آزمون عینی است كه هم در سنجش توانائیها ی مختلف و هم در سنجش یادگیری در زمینه های گوناگون تحصیلی و از جمله در حال حاضر سئوالات کنکور و آزمون های ورودی مدارس و......... ، مورد استفاده قرار می گیرد.

آزمون چند گزینه ای شامل تعدادی سوال است كه هر یك از آنها از یك قسمت اصلی و تعدادی پاسخ تشكیل می شود و آزمون شونده از میان گزینه های پیشنهادی،  گزینه صحیح را انتخاب می كند.

هر سوال چند گزینه ای شامل چند قسمت اصلی است.

1-تنه سوال

2-پاسخ سوال

3-پاسخهای انحرافی

انواع سوالهای چند گزینه ای:

1-نوع تنها گزینه:سوال فقط یك پاسخ صحیح دارد.

 2-نوع بهترین گزینه :همه گزینه ها صحیح هستند اما یكی از آنها از همه بهتر و كامل تر است.

3-نوع منفی: تنه سوال به صورت منفی بیان می شود و همه گزینه ها به جز یكی از آنها درست است.

قواعدطراحی سوالهای چند گزینه ای:

1-هر سوال باید یك موضوع مهم یایك هدف آموزشی رااندازه بگیرد.

2-بیشتر از یك مسئله یایك مطلب در هر سوال قرار نگیرد.

3-سوالها را كاملاٌروشن و واضح بنویسید و از عبارات و كلمات قابل فهم آزمون شوندگان استفاده كنید.

4-از تكرار مطالب در گزینه ها خودداری كنید.

5-مطالب اصلی سوال را به طور كامل در تنه سوال بنویسید.

6-همه گزینه های یك سوال باید متجانس و به موضوع واحدی مربوط باشند.

7-سوال را طوری بنویسید كه پاسخ درست تنها پاسخ درست یا قطعاٌدرست ترین پاسخ باشد.

8-برای اندازه گیری فرآیند های پیچیده ذهنی از موقعیتهای تازه استفاده كنید.

9-گزینه های انحرافی را طوری بنویسید كه توجه آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع سوال را به خود جلب كنند.

10-گزینه های هر سوال را طوری بنویسید كه از نظر دستوری و جمله بندی به نحو درست مكمل متن سوال باشند.

11-از به كار بردن اشاره های دستوری نا مربوط و غیره خودداری كنید.

12-در سوالات منفی كلمات منفی رابرجسته جلوه دهید.

13-از نوشتن سوالهایی كه در آنها متن سوال منفی و گزینه ها هم منفی هستند ،یعنی منفی مضاعف خودداری كنید.

14-تا حد امكان از كاربرد عبارتهایی مانند :همه آنچه در بالا گفته شد،تمامی موارد فوق،هیچ كدام از آنها و.....خودداری نمائید.

15-سوالها را مستقل ازیك دیگر بنویسید.

16-از طرح سوالهای گمراه كننده بپرهیزید.

17-از دو گزینه متضاد كه یكی از آنها درست است بپرهیزید.

18-طول گزینه های درست را در سوالهای مختلف تغییر دهید.

19-محل گزینه درست را در میان گزینه های انحرافی به طور تصادفی انتخاب نمائید.

20-سوالها را به زبانی بنویسید كه در حد درك و فهم آزمون شوندگان باشد.

21-برای هر سوال بین 3 تا 5 گزینه در نظر بگیرید.

22-در آزمونهای تكوینی (آزمونهایی كه به عنوان كمكی برای آموزش و به منظور تشخیص مشكلات یادگیری دانش آموزان و آموزش معلمان مورد استفاده قرار می گیرد از گزینه "نمی دانم " استفاده كنید.

23-در سوالهایی كه تنه آنها جمله نا تمام است جا خالی را در قسمت آخر جمله قرار دهید. 

24-تنها در صورت لزوم از آزمونهای چند گزینه ای استفاده كنید

نحوه تصحیح سوالات عینی:

در سوالات فوق (عینی) به دلیل مشخص بودن جوابها ، قاعده خاصی در تصحیح وجود ندارد وبا توجه به كلید ارائه شده سوالات نمره گذاری می شوند. که البته در نظر گرفتن نمره منفی در تصحیح سئوالات خود بسیار مهم میباشد .

آزمونهای تشریحی:در این نوع آزمونها سوال در اختیار فراگیر قرار داده می شود و وی با توجه به نوع سوال لازم است پاسخ مناسب را بنویسد.

انواع آزمونهای تشریحی: شامل:گسترده پاسخ و كوتاه پاسخ می باشد .

قواعد تهیه سوالهای تشریحی:

1-سوالها مستقیما به هدفهای آموزشی مربوط باشد.

2-سوالهای تشریحی را تنها به اندازه گیری هدفهایی محدود كنید كه با سایر آزمونها به خوبی قابل انداره گیری نیستند.

3-صورت سوال را با عبارات و كلمات روشن و واضح بنویسید.

4-از كاربرد كلمات چه كسی،چه وقت ،كجا و..بپرهیزید.

5-تا حد امكان از سوالات تازه و موقعیتهای جدید استفاده كنید.

6-به آزمون شونده حق انتخاب چند سوال از میان تعدادی سوال((سئوالات اختیاری )) را ندهید.

 7-سوالات بحث برانگیز طوری طراحی شوند كه آزمون شونده شواهد لازم برای مستند كردن عقیده انتخابی را بیان كند.

8-زمان كافی برای پاسخ در نظر بگیرید ودر صورت دادن دو نمونه سئوال ،  زمان سوالات عینی و تشریحی را به تفكیك مشخص نمائید.

9-عواملی را كه در آزمون تشریحی دخالت خواهید داد تعیین كرده و به اطلاع آزمون شونده برسانید.

نحوه تصحیح سوالات تشریحی:

1-پاسخ سوال را تنها بر اساس هدفی كه در سوال گنجانده شده تصحیح نمائید.

2-با نو شتن یك پاسخ نمونه برای هر سوال از دخالت عوامل نا مربوط جلو گیری نمائید.

3- پاسخ دانش آموزان را سوال به سوال تصحیح كنید نه ورقه به ورقه.در این نمونه تصحیح اختلافات فردی مشخص و دانش آموزان به نمره واقعی خود دست پیدامیکنند .

4-هنگام تصحیح ورقه ها از شناسایی نام صاحبان آنها خودداری كنید.

5-تمام پاسخ آزمون شوندگان به یك سوال رادریك نشست و بدون وقفه زمان تصحیح كنید.

6-اشتباهات دانش آموزان رابرروی برگه آزمون تصحیح كرده و اظهار نظر خود را بنویسیدتا در آزمون های دیگر آن را تکرار نکنند .

7-در صورت امكان از یكی دو نفر از همكارانتان بخواهید تا سوالهایی كه شما تصحیح كرده اید ،  باز نگری نمایند.

امید  است که با رعایت موارد فوق و برگزاری آزمونهای مناسب و اهمیت قائل شدن جهت این مهم ، بتوانیم ارزشیابی صحیحی از تدریس خود و یادگیری دانش آموزان ، در طول سنوات خدمت آموزشی داشته و موجبات پیشبرد اهداف کمی و کیفی آموزش و پرورش را فراهم نماییم .

 منبع: http://seyedahmadi1345.blogfa.com