تبلیغات
شیوه های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی - روشهای نوین تدریس درس علوم تجربی


Admin Logo
themebox Logo


استخاره آنلاین با قرآن کریم


جاوا اسكریپت

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
تاریخ:دوشنبه 1 خرداد 1391-22:02

روشهای نوین تدریس درس علوم تجربی

روش های نوین تدریس در علوم تجربی

الگوی تدریس اعضای تیم ( همیاری)

در این روش هر فراگیر می تواند به اعضای تیم خود آموزش می دهند ،بنابراین هر عضو هم به عنوان معلم و هم به عنوان شاگرد عمل می کند

در اجرای این طرح ،همیاری بین اعضای تیم کلید موفقیت است و هیچ کس نمی تواند خاموش باشد.

یادگیری از طریق همیاری در شروع قرن گذشته  از طرف جان دیویی مطرح شد و یکی از مباحث دائمی در آموزش و پرورش است  تحقیقات نشان می دهد این نوع یادگیری  مسئولیت را بر دوش دانش آموزان قرار می دهد و آنان را در فرایند یادگیری سهیم می کند. و پایه و اساس این روش تشکیل تیم های یادگیری است.

در روش همیاری ارتباط دانش آموزا ن با هم زیاد است . مطالب نباید بلند و طولانی باشد بیست دقیقه بیشتر نباید طول بکشد. تشکیل تیم های جدید و بحث و بررسی 15 تا 20 دقیقه ( از هر گروهی اشخاصی که مباحث آنها با هم مشترک می باشد می توانند با هم یک گروه بزرگتر را تشکیل دهند  البته می توان به این صورت هم عمل کرد که هر گروه قسمت مر بوط به خود را برای بقیه تدریس کند

مراحل اجرای طرح درس اعضای تیم:
1-آمادگی فردی 2-کار تیمی 3-آزمون 4-نقد و بررسی 5-جمع بندی

توضیحات  مراحل اجرای طرح درس اعضای تیم همیاری:

مرحله اول:آمادگی فردی

Ø      ابتدا دانش آموزان را به صورت دو نفره و یا سه نفره گروه بندی می شود

Ø      سپس محتوای درس را به بخش مستقل و مساوی تقسیم می شود.

Ø      هر قسمت را به هر  عضو گروه می دهید تا یک قسمت را به عنوان سهم خود مطالعه کند

نقش معلم:

Ø      تقسیم درس به مبحث های مستقل

Ø      گروه بندی دانش آموزان

نقش دانش آموز:

Ø      مطالعه دقیق بخش مربوطه

Ø      یادداشت براری

مرحله دوم:کار تیمی

Ø      . ).در این مرحله پس از مطالعه، فراگیران  به گروه های اولیه خودشان  باز می گردند .

Ø      اعضای گروه اشکالات خود را برطرف می کنند.

Ø      فراگیر درس مبحثی را که مطالعه نموده برای دیگر  اعضای خود تدریس می کنند.

نقش معلم:

Ø      نظم بخشی به کار گرو ها

Ø      هدایت فراگیران برای شرکت در بحث های گروهی

نقش دانش آموز:

Ø      تدریس بخش های مربوطه برای سایر فراگیران

Ø      شرکت در بحث های گروهی و پرسش و پاسخ



مرحله سوم:آزمون

Ø      آزمونی با سئوالات کوتاه پاسخ و یا عینی(بویژه صحیح -غلط) از دانش آموزان به عمل می آید

Ø      و بعد از آن کلید سوالات داده شود و نمرات فردی محاسبه می شود.

Ø      هر تیم نمرات فردی  را محاسبه می کند

نقش معلم:

Ø      طراحی سئوالات آزمون

Ø      ارائه کلید سئوالات

نقش دانش آموز:

Ø      پاسخگویی به سئوالات آزمون

Ø      تصحیح برگه آزمون و تعیین نمره فردی و گروهی

مرحله چهارم:نقد و بررسی

Ø      نمرات فردی و گروهی در بین اعضای تیم مورد نقد و بررسی قرار می گیرد.

Ø      هر تیم کارآیی  هر عضو خود را به عنوان معلم ارزیابی می کند.

نقش معلم:

Ø      بررسی وضعیت نمرات فردی و گروهی دانش آموزان

Ø      کمک به گروه ها برای پیدا کردن مشکلات  و رفع آن ها

نقش دانش آموز:

Ø      بررسی وضعیت خود در گروه

Ø      بررسی وضعیت گروه و رفع مشکلات احتمالی

مرحله پنجم :جمع بندی

Ø      از هر گروه یک دانش آموز بصورت داوطلبانه یا انتخابی تجارب یا یافته های خود  را از مبحث مورد نظر به کلاس گزارش می دهد.

Ø      پرسش و بحث گروهی انجام گرفته و معلم توضیحات  تکمیلی را ارائه می دهد.

نقش معلم:

Ø      انتخاب دانش آموزان برای ارائه گزارش

Ø      پرسش از دانش آموزان و ارائه توضیحات تکمیلی

نقش دانش آموز:

Ø      ارائه گزارش نهایی از تجارب و یافته ها توسط دانش آموزان منتخب

Ø      پرسش و بحث گروهی

چند نکته در مورد  فراگیران  قوی و ضعیف  :

از فراگیران قوی بخواهید:

با پرسش های مناسب،تدریس سایر اعضای تیم را شفاف کنند.

در نقد و بررسی نمرات فردی و گروهی شرکت فعالانه داشته باشند.

از   همه فراگیران  بخواهید:

از جمع آوری و تفسیر اطلاعات مبحث مربوط به خود را تحلیل و بررسی نمایند

برای بهبود  ارائه مطالب پیشنهاد ارائه نمایند  .

این فراگیران  ضعیف:

مطمئن سازید هدف اصلی یادگیری است نه کسب  نمره

آنها را در گروههای مختلف گروه بندی کنید.

رعایت نکات زیر در این روش ضروری به نظر می رسد

1-هر گروه از دانش آموزانی با توانایی های متفاوت باشد.

2- مراقب دانش آموزانی باشید که از نظر مهارت گوش دادن بسیار ضعیف می باشد

3- مراقب دانش  آموزانی باشید که درس را حفظ می کنند و توانایی تفسیر و ارائه آن بصورت فعال ندارند.

4- در مرحله چهارم نقد و بررسی نمرات را به درستی انجام دهید.

5-در مرحله پایانی مواظب باشید تا گرو ه ها همدیگر را به طور سازنده مورد نقد و بررسی قرار دهند.

6- مواظب دانش آموزانی که ترجیح می دهند درس را به تنهایی به یادگیری می پردازند و دست به اعمال رقابتی زده و در موقعیت مشارکتی

اختلال ایجاد می کنند.

7- دانش آموزان سنین پایین  برای  نقد  و  بررسی به کمک بیشتری نیاز دارند.

اولین قدم در اجرای این روش گروه بندی دانش آموزان است

محاسن و مزایای این روش:

ü      پرورش مهارت های مطالعه

ü      افزایش مهارت های مطالعه

ü      مطالعه اجمالی و  وسیع از یک موضوع در یک زمان کم

ü      تقویت مهارت گوش دادن و کاوش کردن و سئوال کردن

ü      فعال نمودن تمام فراگیران

ü      تقویت روحیه همیاری

ü      افزایش میزان تحمل در برابر نظرات مخالف

ü      ایجاد تفکر انتقادی

محدودیت ها:

*      در  کلاس های کم جمعیت  با فضای بزرگ این روش موفقیت آمیز است.

*      محدودیت در دروسی که نمی توان آن ها را به بخش های مستقل و مساوی تقسیم نمود.

*      وجود تفاوت های زیاد در توانایی و یادگیری دانش آموزان نتایج طرح را مخدوش می کند.

*      محدودیت فضا های گروهی برای چینش  گروهی

*      محدودیت کاربرد برای دانش آموزان اول و دوم ابتدایی

*      مشکل بودن کنترل کلاس برای بعضی معلمین



منابع روش الگوی تدریس همیاری:

الفبای مدیریت کلاس اثر رابرت تی و ترجمه ی دکتر سرکار آرانی

الگو های تدریس 2000 نویسنده موریس جویس و ترجمه محمد رضا بهرنگی

ظرافت های معلمی از مجید نقیه

1000 نکته برای تدریس معلمان از مجید نقیه

مجموعه کتاب های آموزش فعال علوم 13

روش های نوین تدریس علوم تجربی



یکی از ویژگی های بارز انسان کنجکاوی است که ازدوران کودکی تا پایان عمر اورا به دانستن وکشف حقایق و پرده برداری از مجهولات سوق میدهد این نیروی درونی تکاپوی انسان را برای کسب علم و گریز از جهل افزون می کند .

بخشی از دانش امروز بشرکه حاصل مطالعه وجستجوی او در جهت شناخت جهان مادی ونظام ها و قوانین آن است علوم تجربی نامیده می شود بشر برای کشف شناخت جهان مادی عمدتا” از ابزارهای حسی خود استفاده می کند به همین دلیل نقش تجربه در این حوزه بسیار اساسی و تکیه بر آن بسیارضروی است.دانش آموزی که به مدرسه وارد می شود از یک سو دارای نیروی خداداد کنجکاوی است نیرویی که هر لحظه او را به یافتن دانشی تازه وپاسخی برای پرسش های بیشمار میکشاندواز سوی دیگراین دانش آموز باید برای زندگی در دنیای فردا که دنیای علم وتکنولوژی است آماده شود برای آموزش علوم باید سعی شود که فرآیند یاد گیری از حالت انفعالی یعنی یاد گیری به روش سنتی به حالت یاد گیری فعال درآید .

یادگیری فعا ل چیست؟

به طور خلاصه یادگیری فعال آن است که دانش آموزدر تولید مفهوم مشارکت دارد در مقابل ،یادگیری انفعالی قرار دادن دانش آموز در مقابل مفاهیم آماده واز پیش طرح شده ای است که انتظار میرود که آن ها را حفظ کند در یادگیری فعال موضوع مهم آموختن مطالب همراه بادرک وفهم آن هاست این نوع آموختن تنها ازراه در گیر شدن مستقیم با مسئله وکسب تجربه های دست اول حاصل می شود اما دریاگیری انفعالی تاکید بر خواندن مطالب و حفظ کردن آن هاست .

2-مقایسه روش های یاددهی (سنتی ) و یادگیری (روش نوین و فعال):

ردیف


روش سنتی(انفعالی وغیرفعال)


روش نوین آموزش(فعال)

1


دانش آموزن مفاهیم تجربه وقوانین را می خوانند حفظ می کنند ومی کوشند که    به خاطر بسپارند.                                


دانش آموزان ضمن انجام دادن فعالیت  هایا کسب تجربه درتولید مفاهیم شرکت دادند نتایج هرتجربه رابطورمستقیم بدست  می آورند .

2-دانش آموزانم مطالب مختلف را درذهن خود نگه می دارند وهنگام  پرسش وپاسخ مطالب حفظ شده رابازگومیکنندبه عبارت دیگر در این روش دانش آموزهرچه را به    امانت به ذهن خود سپرده است هنگام آزمون پس می دهد                          


دانش آموزان باافراد گروه خود به بحث وگفتگو می پردازند وافراد گروه با هم کارمی کنند گروه ها هنگام گزارش دادن به جمع، نظرات خودرابا گروههای دیگرمقایسه می کنند وبسیاری مطالب را ازیکدیگرمیآموزندمعلم درحین ارائه شدن گزارشها و پرسش و پاسخ درصورت لزوم دانش آموزان را راهنمایی می کند وا اشتباهی رخ داده باشد آن را تصحیح می کندوبه فراگیری دانش آموزان یاری می رساند

3معلم اغلب باروش سخنرانی درس میدهد وکوشش میکندهمه جزئیات را مطرح کند و به انها پاسخ میدهد اودرصورت لزوم شکل می کشد تمرین می دهدوخودبه حل تمرین ها کمک می کند وبا مثال های متعدد مفاهیم  را توجیه میکند به عبارت دیگر نقش حل المسائل را برای دانش آموزان ایفا می کند.


معلم راهنمای یادگیری است وبه جای پاسخ گویی مستقیم به پرسش دانشاموز می کوشدباطرح پرسشهای متعدددانش آموز را به طرف پاسخ صحیح هدایت  کند  و به جای آنکه مشکل دانش آموز راحل کندسعی دارد مسئله طرح  کند ودا نش آموز را به اندیشیدن عادت می دهد

4-اغلب معلما ن جزوه می گویند مطالب کتاب را خلاصه می کنندودانش آموزان را به سمت کتابهای حل المسائل سوق می دهندبدین ترتیب دانش آموزان  بدون فهمیدن  صورت مسئله پاسخ ان را از کتاب رونویسی می کنند.


معلم به دانش آموزان پاسخ کلیشه ای نمیدهدوازروش پرسش وپاسخ سنتی دوری می کنداوپرسش هارا به طریقی مطرح میکندکه درکلاس قابل بحث باشد به عبارت دیگر پرسش فقط  دارای یک پاسخ نباشدتا فرصت گفتگو برای همه دانش آموزان باشد

5-معلم به کلاس تکلیف می دهدیاازدانش آموز می خواهد موضوعی را رونویسی کند یاخود به تجربه دست می زند و دانش آموزان دراین فرایند تماشا چی هستند.


معلم هر دانش آموزرا تشویق می کند که درباره ی موضوعی انتخابی از دیگران بپرسد کمک بگیرد اطلاعات دریافتی را جمع آوری کند وپس ازبحث در گروه نتایج را به جمع گزارش دهد هم چنین برای نظریه های خود وسایلی بسازد وتجربه کند ونتیجه گزارش را گزارش دهد

6-در روش سنتی (انفعالی) معلم نظم کلاس و حضور وغیاب دانش آموزان راکنترل می کند او خود تدریس می کند  جزوه می گوید تمرین تهیه می کندوارائه می دهد پرسش می کند و گاهی پاسخ پرسش هارامی دهد تمرین هاراحل می کند ورفع مشکل می کند درحقیقت معلم در صحنه ی آموزش کاملا فعال است ودانش آموزان ساکت نشسته اند وظاهراگوش میکنند جزوه می نویسندوگاهی پرسشی مطرح میکنند واگراز آنها سوالی شود به آنها پاسخ می دهند.


دانش آموزان به مطالعه کردن تشویق می شوند ودر مورد نتایج مطالعات خود با اعضای گروه بحث می کنند کنترل حضور وغیاب دانش اموزان به عهده ی سرگروه است هنگام بحث در گروه رعایت نوبت و نظم وترتیب به عهده ی گروه است معلم بر فعالیت های گروه نظارت داردودر صورت لزوم  با طرح پرسش هایی دانش آموزان به طرف پاسخ صحیح هدایت می کند به عبارت  دیگر در این روش دانش آموزان در صحنه ی آموزش فعالیت میکنند ومعلم راهنما و ناظر فعالیتهای  آنهاست .

7-دراین روش هدف  یاد دادن است وتکیه کردن برمحفوظات وکسب دانستنیهای ضروی وغیرضروری


درروش فعال هدف یادگیری است به طوری که دانش آموزبه یادگیرنده ای مادا العمر تبدیل می شود



3

کار وبحث گروهی درکلاس                                                    

برای مشارکت دانش آموزدر فرآیند تدریس وارزش یابی وایجاد روحیه همفکری وهمیاری وایجاد رقابت سالم می توان کلاس درس را به گروههای 3یا4 نفره تقسیم  کرد به طوری در هر گروه دانش اموزان بادرجات مختلف (خوب ، ضعیف ،متوسط وجود داشته باشند)

در کار گروهی تقشیم کار باعث ایجاد انگیزه وپویایی کار می شود وتوانایی دانش آموزرا برای یادگیری عمیق تر وماندگارترمی کند

در کار گروهی یکی از مشکلات اصلی شکل آرایش صندلی ها ونیمکت های کلاس است تغییر آرایش کلاس یا تشکیل کلاس در آزمایشگاه با محیط های باز دیگر فرصت های مناسب وجذاب را برای یادگیری فراهم می کند

در کلاس علوم دانش اموزان هر گروه با نظارت وراهنمایی سرگروه فعالیت های داخل یا خارج کلاس را بر عهده می گیرند (انجام ازمایش – ساخت وسیله)هدف اصلی در هر گروه انجام دادن آزمایش وفعالیت به صورت گروهی است نه به صورت انفرادی در گروه

البته باید توجه داشت دانش آموزان بعضی فعالیت هارا در منزل داده ونتیجه آن را در دفترعلوم نوشته و به کلاس ارائه دهند

معلم میتواند با تهیه ی فهرست مانند نمونه دانش اموزان راهنگام انجام دادن آزمایش

زیر نظر داشته باشد وگرو هارا به دقت مشاهده کرده وارزشیابی کند    

                         

شماره گروه


اسامی گروه


درک صحیح از آزمایش


انجام دادن صحیح آزمایش


نتیجه گیری صحیح ار آزمایش


رعایت نظم گروهی


یادداشت معلم

1


لیلا-مریم-آزاده-فاطمه


++


+


+


+


عالی . همکای خوبی دارند

2
پوشه کار:هر دانش آموز می تواند در کلاس برای انجام فعالیت های بیرون از کلاس (اطلاعات جمع آوری کنید، بحث کنید ،تحقیق کنید و... )پوشه ای درنظربگیرد سپس با اطلاعاتی که می تواند به دست آورد (از طریق دیدن فیلم ،مطالعه ، تجربه ی عملی، تحقیق وپرسش از دیگران)مطالب را جمع بندی کرده وبا فهرست بندی در پوشه ی کاردر موقع لازم در اختیار گروه قرار دهد دانش آموزان هر گروه در پایان کلاس می توانند با مشورت اطلاعات خود را به بحث وگفتگو گذاشته سپس با نظر معلم گزارش فعالیت خود را به کلاس ارائه دهند ونتیجه گیری کلی داشته باشند .

پرسش وپاسخ:یکی ازروشهایی که به کارگیری ان درکلاس درس دانش اموزان را به سمت یادگیری فعال سوق میدهد روش پرسش وپاسخ است

در یک کلاس فعال وخوب علوم هم دانش آموزان وهم معلم  سوال کننده و پاسخ دهنده هستند اما نکته ی اسا سی چگونه پرسیدن وچگونه پاسخ دادن است .بهترین نوع پرسش ها ، پرسش های فعالیت طلب هستند یعنی پرسش هایی که دانش آموز را به انجام دادن فعالیتی برای پاسخگویی ودر نتیجه یادگیری فعال وا می دارند       معلم هنرمند معلمی ست که پرسشهای دانش آموزان را به یک سلسله فعالیت های یادگیری تبدیل کند تا دانش آموزان با انجام دادن این فعالیت ها به پاسخ خود برسند

معلم میتواند برای یافتن بعضی پاسخ ها از افراد متخصص ومطلع دعوت کند تا دانش آموزان مستقیما به جواب های خود برسند یا این که کتاب ها ،مجله ها ومنابع دیگری را به دانش اموزان معرفی کند گاهی هم میتوان پرسش دانش آموز را به سمت یک فعالیت مناسب هدایت کرد.


ارزشیابی:ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رامتخصصان این امر فرایند جمع آوری اطلاعات از آموخته های انان وقضاوت درمورد حدود آن آموخته ها تعیین می کنند به عبارت دیگرمعلم درفرایند ارزشیابی ،اطلاعاتی جمع آوری می کندتا با تفسیر آنها معین کند که دانش آموز چه دانشی فرا گرفته وچه توانایی هایی کسب کرده است.

از آن جا که آموخته هادرسه حیطه دانشی ،مهارت ونگرشی است لزوما" معلم در ارزشیابی بایدآن چه را دانش آموز دراین سه حیطه فراگرفته ارزشیابی کند.





موضوع ارزشیابی


نوع ارزشیابی

ارزشیابی ازفعالیت های دانش آموزان در مدرسه(مهارتها، دانستنی ها، نگرش ها)

ارزشیابی ازفعالیت های دانش آموزان د رخارج از مدرسه

ارزشیابی مستمر (تشخیصی)          

ارزشیابی کتبی

ارزشیابی عملکردی (فعالیت هاییکه انجام آن ها نیازبه استفاده از ابزاروانجام فعالیتهای عملی دارد)
ارزشیابی پایانی        

4

فعالیت های پیشنهادی

1-تهیه کارت امتیاز: برای دادن امتیازات ویژه به دانش آموز می توان کارتهای امتیاز را تهیه کرد. ومعلم با نظر خود آن را درجه بندی کند در شرایطی که معلم کار جدیدی از دانش اموز می بیند مثل ساخت وسایل ، تهیه ی فیلم عکس وگزارش در ارتباط با موضوع درس و... وپیشرفت تحصیلی، میتواند امتیاز ویژه ای به دانش اموز بدهد . پس از پرشدن امتیازات این کارت می تواند بانظر مدیر و مشارکت

شورای مدرسه به دانش آموزی که کارت امتیازآنها تکمیل شده باشد هدیه ای تعلق بگیرد.

2- ساخت وسایل وابزار ازمایشگاهی در کلاس: باید دانش آموزان را تشویق کرد که در رابطه با دروسی که لازم است وسایل ساده آموزشی بسازند اگر ساخت وسایل هزینه بروقت گیر است به طور گروهی این کار انجام شود ودر مدرسه یا خارج از مدرسه به طراحی یا ساخت وسیله  کمک اموزشی بپردازند می توان در کلاس قفسه ای برای نگه داشتن وسایل کمک اموزشی دانش آموز تهیه  کرد ودر موقع لزوم از آن استفاده کرد یا در آزمایشگاه نمایشگاهی از این وسایل ترتیب داد این کار باعث تشویق وایجاد روحیه خلاقیت اعتماد به نفس و پشتکار در انها می شود وبه دانش آموزان نشان می دهیم که به سعی وتلاش آن ها توجه داشته و برای کار آنها ارزش قائل هستیم

3- تدریس در محیط باز وبازدیدهای علمی

برای افزایش وارتقای کیفیت اموزشی می توان کلاس درس را به فضای باز انتقال دهیم مثلا هنگامی که معلم درس گیاهان دانه دار را تدریس میکند اگر در باغچه ی مدرسه یافضای اطراف مدرسه نمونه ای ازاین گیاهان وجود دارد بابردن دانش آموزان به آن جا ونشان دادن این گیاهان علاوه برایجاد روحیه ی شادی ونشاط میتوان باعث فعال شدن کلاس و تعمق یادگیری شد

بازدیداز مراکز علمی ومشارکت متخصصان آنجا درامر تدریس مانند مرکز انتقال خون، موزه ی علوم طبیعی و... نیز ازمواردیست که به بهبود کیفیت آموزش کمک می کند






روش تدریس همیاری

یکی از الگو های مورد استفاده در تدریس روش همیاری می باشد .
این روش خود نیز به دو روش انجام پذیر است :
الف ) تدریس اعضای تیم
ب)طرح قضاوت عملکرد
در این طرح درس از روش همیاری  (تدریس اعضای تیم) استفاده شده است .
در روش همیاری ارتباط دانش آموزا ن با هم زیاد است . در این روش دانش آموزان را به صورت دو نفره ویا سه نفره گروه بندی می کنید سپس محتوای درس را جدا می کنید و هر قسمت را به هر گروه می دهید تا یک قسمت را به عنوان سهم خود مطا لعه کند.بعد از اینکه محتوا تعیین شد مطالعه شروع می شود . مطالب نباید بلند و طولانی باشد بیست دقیقه بیشتر نباید طول بکشد. تشکیل تیم های جدید و بحث و بررسی 15 تا 20 دقیقه ( از هر گروهی اشخاصی که مباحث آنها با هم مشترک می باشد می توانند با هم یک گروه بزرگتر را تشکیل دهند ). افراد به گروههای اولیه خو دشان  باز می گر دند و بعد از اینکه اشکا لات یکدیگر را بر طرف کردند قسمتهای مجزا را به یکدیگر تدریس می کنند . البته می توان به این صورت هم عمل کرد که هر گروه قسمت مر بوط به خود را برای بقیه تدریس کند در حقیقت قسمتی از روش (ب) را با روش (الف) همراه کرد . و در آخر ارزشیابی صورت گیرد وبعد از آن کلید سوالات داده شود.
تو ضیح قسمتهای طرح درس ارسالی :
مشخصات کلی : که برای وارد کردن مشخصات می باشد و واضح ا ست .
موقعیت یابی : در این قسمت باید مشخص شود که چرا در تدریس این مبحث باید از این الگو استفاده شود.( مثلا من چرا از روش همیاری در مبحث این قسمت استفاده کر ده ام)
مراحل الگو : در این قسمت تمام مراحل الگو باید مرحله به مرحله  با بیان زمان بندی باید مشخص و نوشته شود.
سیستم اجتماعی : در این قسمت ارتباط معلم با فراگیر بیان می شود (در الگو های جدید اندازه ی فعالیت معلم و دانش آموزان باید تقریبا به یک اندازه باشد).
اصول واکنش : معلم سوالاتی را بیا ن می کند تا متو جه شود که دانش آموزا ن چقدر درس را  فهمیده اند.
سیستم حامی : (شرایط و منابع آموزشی ) در این قسمت تمام وسائلی را که برای آموزش استفاده میکنید را می نویسید.
آثار آموزشی : در این قسمت آثار جزئی تدریس را می نویسیم .
آثار پرورشی : در این قسمت می نویسیم که استفاده از این طرح   چه     آثار پرورشی را    برای   دانش آموزان ذر بر دارد مثلا استفاده از روش همیاری باعث می شود که دانش آموزان بصورت گروهی کار بکنند.
در آخر باید متذکر شوم که این معلم است که باید تشخیص دهد که برای هر قسمت از مبحثی که می خواهد تدریس کند بهتر است از چه روشی استفاده کند.
روش همیاری بر گر فته شده از این منابع می باشد :
الفبای مدیریت کلاس درس اثر رابرت تی و ترجمه ی دکتر سرکار آرانی
الگو های تدریس 2000 نویسنده موریس جویس و ترجمه محمد رضا بهرنگی
ظرافتهای معلمی از مجید نقیه
1000 نکته برای تدریس معلمان از مجید نقیه

روش تدریس استقرائی ( تكوین مفهوم )
                                                                                            بهنام پیروی
حمی توان آموختن را آموخت   (هیلدا تابا)


              معرفی الگوی روش تدریس استقرائی :

  روش تدریس استقرایی به شیوه تكوین مفهوم یكی از روش های فعال آموزشی است كه در صدد است قابلیت مفهوم سازی را به فراگیران بیاموزد و توانایی آنان را در رویا رویی با پدیده های پیرامون بر اساس روشی كه مغز در یادگیری و نظم  بخشیدن به مفهوم اتخاذ  می نماید  مشابه سازی كند .
(( استقراء  به  معنی  در كنار هم  چیدن  جزء ها   برای  خلق یا   شناخت  یك كل است ))
در این الگو هدف پایانی دیگر انتقال دانش نیست بلكه توسعه توانایی ها و قابلیت هایی  است كه با مشاركت فعال فراگیر در جریان یادگیری ایجاد می گردد و آنان را آماده می سازد تا در مصاف با مسائل و مشكلات با طراحی روش های مناسب به حل مساله نایل آیند .
(( روش تدریس استقرائی یعنی نحوه   درك  یك  موضوع  از  طریق  اجزای  تشكیل  دهنده  آن ))
در این روش توصیه می شود  با تشریح و تفسیر عناصر سازنده یك موضوع و گروهبندی و عنوان بندی این اطلاعات اجازه دهیم استنباط و نتیجه گیری كلی را دانش آموز انجام دهد چه بسا دانش آموز از اطلاعات داده شده نتایج بسیار جالب تر و بهتری بدست آورد . پس بهتر است از بیان راه حل نهایی خود داری كنیم و  فرصت كافی برای تفكر به دانش آموز بدهیم تا به نتیجه برسیم .در این روش حتی حل یك مساله هدف نیست بلكه روش رسیدن به را حل برای ما مهم است و میخواهیم دانش آموزان  چگونه آموختن را بیاموزند.
در جریان تدریس نیز مهم است بدانیم تدریس یك موضوع به صورت یك كل ، از طریق   اجزای   تشكیل دهنده ی آن تصویر واحدی در ذهن فراگیرانی با تجارب و سوابق ذهنی متنوع ، تولید نخواهد كرد . به همین دلیل لازم است از روش هایی در تدریس استفاده شود كه آنچه باعث شكل گیری یك مفهوم می گردد در بین تمامی فراگیران مشترك باشد .
تكوین مفهوم :  در این روش هدف آن است كه در ابتدا دانش آموزان  قابلیت لازم را برای جمع آوری و گرد آوری مطالب كسب نمایند یعنی قدرت تمیز خود را بالا ببرند سپس با گروه بندی مطالب مفاهیمی را تشكیل دهند كه بتوانند از آن برای نزدیك شدن به تحلیل و درك اطلاعات جدید كه با آنها مواجه می شوند ، استفاده نمایند .
 این كار  شامل موارد زیر است :
1-    تعیین و برشمردن مطالب مرتبط با یك مساله .
2-    گروه بندی مطالب بر حسب مواردی از مشابهات .
3-    عنوان سازی برای گروه ها .
طرح درس مبتنی بر روش استقرائی (تكوین مفهوم)
این روش تدریس نیازمند یك طرح درس ویژه است كه عناوین آن به شرح زیر است :
1-    هدف پایانی: هدف حصول اطمینان از انتقال صرف دانش نیست بلكه بیشتر معطوف است بر ایجاد یك قابلیت و توانایی در دانش آموز .
2-    هدف آموزشی : همان عنوان آموزشی است كه قرار است به دانش آموز ان ارائه شود تا با ایجاد تغییراتی در آنها هدفهای پایانی محقق گردد .
3-    هدف رفتاری : آنچه دانش آموز پس از تدریس  انجام می دهد تا  معلم متوجه شود كه به هدف پایانی مورد نظر رسیده است .
4-    مراحل تدریس كه شامل سه مرحله عنوان شده در روش تكوین مفهوم است .
5-    ارزشیابی : سنجش عملكرد یاد گیرندگان و مقایسه نتایج حاصل با هدف های پایانی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در این باره كه آیا فعالیتهای آموزشی معلم و كوشش های یاد گیری دانش آموزان به بازده  مطلوب رسیده یا نه ؟

                           بارش مغــزی



مقدمــــــــه

بارش مغزی "BRAIN STORMING" یکی از شناخته شده ترین شیوه های برگزاری جلسات هم فکری و مشاوره بوده و کاربرد جهانی دارد. این روش دارای مزایا و ویژگیهایی منحصر به فرد است. در واقع بسیاری از تکنیک های دیگر منشعب از این روش است. در اینجا ضمن معرفی کوتاهی از تاریخچه و تعریف بارش مغزی به بررسی قواعد این روش می پردازیم. آنگاه ترکیب اعضا و گروه مشخص می شود و پس آن روند برگزاری یک جلسه بارش مغزی ارایه می گردد. در نهایت مزایا و معایب این روش معرفی می شود تا دبیران و روسای جلسات بتوانند دامنه ی کاربرد آن را ارزیابی کرده و در جای خود از آن استفاده کنند.

این روش توسط الکس اسبورن در سال 1988 معرفی گردید. در آن زمان بنیاد فرهنگی اسبورن این روش را در چندین شرکت تحقیقاتی، بازرگانی، علمی و فنی برای حل مشکلات و مسایل مدیریت به کار گرفت. موفقیت این روش در کمک به حل مسایل آن چنان بود که ظرف مدت کوتاهی به عنوان روشی کارآمد شناخته شد.

فرهنگ لغت " وبستر" تعریف بارش مغزی را چنین بیان می دارد : تکنیک برگزاری یک کنفرانس که در آن سعی گروه بر این است تا راه حل مشخصی را بیابد، در این روش همه ی نظرات در جمع بندی مورد استفاده قرار می گیرند. روش بارش مغزی امروزه یکی از متداول ترین روشهای تصمیم گیری گروهی است و موجب گسترش و تحول بسیاری از روشهای مرتبط و مشابه گردیده است. دانشمندان زیادی از جمله : اسبورن، کال و همکاران، بوچارد، گچکا و همکاران، دلبگ و همکاران، لوئس، و نگاندی و سیج در کتابهای خود به این روش پرداخته اند و جهت ارتقا آن کوشیده اند.

قواعـد بارش مغــزی

اسبورن عنوان می دارد پیشنهاد ایجاد شده در ذهن یک فرد عادی در گروه، 2 برابر پیشنهاد ایجاد شده در حالت انفرادی است. در صورتی که قواعد و مقررات مشخصی برای جلسات بارش مغزی در نظر گرفته و رعایت گردد، این روش بسیار کارآمدتر خواهد شد. بارش مغزی بر دو اصل و چهار قاعده ی اساسی استوار است. اصل اول مبتنی بر تنوع نظرات است. تنواع نظرات، آن بخش از مغز را که به خلاقیت مربوط است فعال تر می کند تا بر تفکر قضاوتی THINKING JUDJMENTAL خود فایق آید. تفکر قضاوتی در واقع به معنی ارزیابیها و نظرات تکمیلی نسبت به مطلب مطرح شده است. به این منظور بعد از آنکه تمامی پیشنهادات جمع آوری گردید ؛ بررسی و ارزیابی پیشنهادات صورت می گیرد. اصل دوم کمیت، فزاینده کیفیت است. یعنی هر چه تعداد پیشنهادات بیشتر شود، احتمال رسیدن به یک راه حل بهتر افزایش می یابد.

چهار قاعــده اساسی بارش مغــزی

?. انتقال ممنوع: این مهمترین قاعده است و لازم است تمام اعضا به آن توجه کرده و بررسی و ارزیابی پیشنهاد را به آخر جلسه موکول کنند. ضمن اینکه ملاحظه تبعیض آمیز پیشنهادات نیز ممنوع است.

?. اظهار نظر آزاد و بی واسطه: این قاعده برای جرأت بخشیدن به شرکت کنندگان برای ارایه پیشنهاداتی است که به ذهن آنها خطور می کند، به عبارت دیگر در یک جلسه بارش مغزی تمام اعضا باید جسارت و شهامت اظهار نظر را پیدا کرده باشند و بدون آنکه ترسی از ارزیابی و بعضاً انتقاد مستقیم داشته باشند ؛ بتوانند پیشنهاد و نظر خود را بیان کنند. هر چه پیشنهادات جسورانه تر باشد نشان دهنده ی اجرای موفق تر جلسه است.

?. تأکید بر کمیت : هر چه تعداد نظرات بیشتر باشد، احتمال وجود پیشنهادات مفید و کارسازتر در بین آنها بیشتر می شود. موفقیت اجرای روش بارش مغزی با تعداد پیشنهادات مطرح شده در جلسه رابطه مستقیم دارد. در این روش این گونه عنوان می شود که هر چه تعداد پیشنهاد بیشتر باشد احتمال وجود طرح پیشنهاد کیفی بیشتر است.

?. تلفیق و بهبود پیشنهادات : اعضا می توانند علاوه بر ارایه پیشنهاد، نسبت به بهبود پیشنهاد خود اقدام کنند. روش بارش مغزی این امکان را به اعضا می دهد که پس از شنیدن پیشنهادات دیگران پیشنهاد اولیه بهبود داده شود. آنها همچنین می توانند پیشنهاد خود را با چند پیشنهاد دیگر تلفیق کرده و پیشنهاد بهتر و کاملتری را به دست آورند.

ترکیب اعضای گــروه بارش مغــزی

در هر جلسه بارش مغزی لازم است افراد ذیل حضور داشته باشند : رییس، دبیر جلسه و اعضای گروه، رییس جلسه، قواعد کاری و مسئله مورد بحث مشکل را مطرح می کند و ناظر بر حسن اجرای آنهاست. دبیر، کار ثبت صورتجلسه را انجام می دهد. بهتر است دبیر نزدیک رییس جلسه بنشیند، به طوری که بتواند نقش رابط غیر مستقیم بین رییس جلسه و اعضا را ایفا کند. بهتر است پیشنهادات به طور گزارشی، نه کلمه به کلمه، یادداشت شوند. اسبورن پیشنهاد می کند که از افرادی که دارای موقعیتهای شغلی یکسان هستند برای هم فکری، دعوت به عمل آید. ضمناً باید در نظر داشت چنانچه رییس و مرئوس با هم در یک گروه باشند اصل اظهار نظر آزاد و بیواسطه خدشه خواهد یافت مگر آنکه برای آن قبلاً تدابیری اندیشیده شده باشد.

پیشنهاد ایجاد شده در ذهن یک فرد عادی در گروه ، 2 برابر پیشنهاد ایجاد شده در حالت انفرادی است.

رویه برگـــزاری جلسات بارش مغـــــزی

یک گروه 6 تا 12 نفری از اعضا انتخاب می شوند حتی الامکان از لحاظ رتبه ی اداری همسان باشند. مشکل به روشنی تعریف شده و برای شرکت کنندگان توضیح کافی داده می شود. حداقل یک هفته از طرح صورت مسئله گذشته باشد یعنی دستور کار هر جلسه قبلاً اعلام شده باشد. بلافاصله پیش از جلسه اصلی بارش مغزی، برای اعضا، جلسه ای توجیهی برگزار می شود. با نوشتن صورت مسئله بر روی تخته سیاه به طوری که برای همه قابل خواندن باشد، جلسه بارش مغزی شروع می شود.

رئیس جلسه 4 قاعده جلسه بارش مغزی را متذکر می شود. هر یک از اعضا که مایل به ارایه پیشنهاد باشد دست خود را بالا می برد و در هر نوبت یک پیشنهاد را ارایه می دهد. رییس جلسه طی یادداشتی 2 کلمه ای و کوتاه، هر یک از پیشنهادات را روی تخته سیاه می نویسد و در همین حال دبیر جلسه پیشنهاد را با جزئیات بیشتری ثبت می کند. در صورت لزوم رییس جلسه می تواند برای برانگیختن اذهان در ارایه پیشنهادات جدید صورت مسئله با پیشنهادات ارایه شده، را مجدداً طرح کند. مدت زمان جلسه نباید از حد مجاز، که معمولاً 60 دقیقه است تجاوز کند.

مــزایا و معایب

باوجودی که روش بارش مغزی بسیار متداول است، لیکن تاکنون به طور خاص، در جهت روشن نمودن بهترین شرایط اجرای این روش، تحقیقات کافی صورت نگرفته است. مزایای این روش عبارتنداز :

v      .با توجه به اصل هم افزایی باعث می شود خلاقیت گروهی مؤثرتر از خلاقیت فردی عمل کند.

v      .با این روش، در مدت زمان نسبتاً کوتاهی، شمار زیادی پیشنهاد حاصل می شود.

با نوشتن صورت مسئله بر روی تخته سیاه به طوریکه برای همه قابل خواندن باشد، جلسه  بارش مغزی شروع می شود.

معایب و نقایص این روش عبارتنــد از :

v      . ممکن است ایجاد شرایط جهت اظهار نظر آزاد و بیواسطه دشوار باشد.

v      . گروه معمولاً تحت فشار اکثریت قرار گرفته و موجب می شود فرد با نظر اکثریت موافقت کند، حتی اگر قویاً احساس کند که نظر اکثریت اشتباه است.

?. اکثر اوقات تمایل گروه بر حصول یک توافق است، تا دستیابی به پیشنهادات متنوعی که به خوبی مورد بررسی قرار گرفته باشند، در واقع این حرکت در حال حاضر بخاطر ساختار جلسات، به صورت عادت درآمده است.

v      . هنگام بارش مغزی، اغلب افراد مواردی بدیهی یا ایده آل را پیشنهاد می کنند و این از تلاش آنها برای بحث بیشتر و در نتیجه ارایه پیشنهادات خلاق می کاهد.

v      . ماهیت تنوع گرای بارش مغزی، خود به خود مسبب افزایش پیشنهادات می شود ولی اصلاح و پالایش ساختاری پیشنهادات را در بر ندارند.

v      . اگر گروه از یک رییس جلسه خود برخوردار نباشد ممکن است برخی از افراد جلسه را، به طور کامل تحت الشعاع خود قرار دهند.

v      . اجرای موفقیت آمیز این روش مستلزم شناخت قبلی افراد از مسأله است.

v      . در این روش، بهبود مرحله به مرحله " تدریجی " پیشنهادات کمتر مشاهد می شود.

v      . گاهی اوقات این روش، به مسایل نسبتاً ساده و پیش پا افتاده محدود گشته و باعث می شود که روش ارایه شده برای حل مسایل کلی پیچیده و کارآیی کافی را نداشته باشد.

v      . برای بعضی افراد، پیروی از قواعد این روش، یا ارایه پیشنهادات متنوع مشکل است.




منبع:وبلاگ گروه های آموزشی بوشهر